NCERT Solutions • Class 6 Sanskrit (Deepakam - दीपकम्) |
Click here to access the bestDeepakam Chapter 3 Question Answer अहं च त्वं च textbook exercise questions and answers.
अहं च त्वं च Class 6th Sanskrit Deepakam Chapter 3 Question Answer
वयम् अभ्यासं कुर्मः
१. उच्चैः पठन्तु अवगच्छन्तु च।
(ऊँची आवाज़ में पढ़ें और समझें )
त्वं माता, त्वं पिता त्वं बन्धुः, त्वं सखा,
त्वं विद्या, त्वं द्रविणम्, देवदेव! त्वम् एव मम सर्वम्।
त्वमेव माता च पिता त्वमेव त्वमेव बन्धुश्च सखा त्वमेव।
त्वमेव विद्या द्रविणं त्वमेव त्वमेव सर्वं मम देवदेव ॥
उत्तरम्:
छात्रा ! स्वयं करिष्यन्ति।
२. उदाहरणानुगुणम् अधोलिखितेषु वाक्येषु पट्टिकातः उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु।
(उदाहरण के अनुसार निम्नलिखित वाक्यों में पट्टिका से उचित पद लेकर रिक्तस्थानों को पूरा करें। ).
त्वं युवां यूयं अहम् आवां वयं
यथा – हे बाल ! त्वं छात्रः असि।
(क) …………. शिक्षकौ स्वः।
(ख) मञ्चे ……… नर्तक्यः स्थ।
(ग) अत्र …………. अस्मि।
(घ) सभायां ……… गायिके स्थः।
(ङ) विद्यालये ……….. स्मः।
(च) वैद्यालये ………….. चिकित्सका असि।
उत्तरम्:
(क) आवां शिक्षकौ स्वः।
(ख) मञ्चे यूयं नर्तक्यः स्थ।
(ग) अत्र अहम् अस्मि।
(घ) सभायां युवां गायिके स्थः।
(ङ) विद्यालये वयं स्मः।
(च) वैद्यालये त्वं चिकित्सका असि।
३. चित्रं दृष्ट्वा उदाहरणस्य अनुगुणं वाक्यानि लिखन्तु।
(चित्र देखकर उदाहरण के अनुसार वाक्य लिखें )
यथा –
अहं शिक्षकः अस्मि।
आवां शिक्षकौ स्वः।
वयं शिक्षकाः स्मः।
(क)
उत्तरम्:
अहं तन्त्रज्ञः अस्मि।
आवां तन्त्रज्ञौ स्वः।
वयं तन्त्रज्ञाः स्मः।
(ख)
उत्तरम्:
अहं नर्तकः अस्मि।
आवां नर्तक्यौ स्वः।
वयं नर्तक्यः स्मः।
(ग)
अहं चालकः अस्मि।
आवां चालकौ स्वः।
वयम् चालकाः स्मः।
यथा –
अहम् आरक्षिका अस्मि।
आवाम् आरक्षिके स्वः।
वयम् आरक्षिकाः स्मः |
(घ)
उत्तरम्:
अहं छात्रा अस्मि।
आवां छात्रे स्वः।
वयम् छात्राः स्मः।
(ङ)
अहं गायिका अस्मि।
आवाँ गायिके स्वः।
वयं गायिकाः स्मः।
(च)
अहम् अनुवैद्या अस्मि।
आवां अनुवैद्ये स्वः।
वयं अनुवैद्यः स्मः।
यथा –
त्वं चिकित्सक: असि।
युवां चिकित्सकौ स्थः।
यूयं चिकित्सका: स्थ
(छ)
उत्तरम्:
त्वं लेखक : असि।
युवा लेखक स्थ:।
यूयं लेखकाः स्थ
(ज)
उत्तरम्:
त्वं सैनिकः असि।
युवां सैनिक स्थ
यूयं सैनिकाः स्थ
(झ)
उत्तरम्:
त्वं क्रीडकः असि।
युवां क्रीडकौ स्थ
यूयं क्रीडकाः स्थ।
यथा –
त्वं क्रीडिका असि।
युवां क्रीडिके स्थः।
यूयं क्रीडिका: स्थ |
(ञ)
उत्तरम्:
त्वम् अधिवक्त्री असि।
युवां अधिक थः।
यूयं अधिवक्त्रयः स्था
(ट)
उत्तरम्:
त्वं छात्रा असि।
युवा छात्रे स्थः।
यूयं छात्राः स्थ।
(ठ)
उत्तरम्:
त्वं धाविका असि।
युवां धाविके स्थ:।
यूयं धाविका स्थ
४. उदाहरणानुगुणं वाक्यानि परस्परं योजयन्तु।
(उदाहरण के अनुसार वाक्यों को परस्पर जोड़ें)
यथा –
त्वं बालिका असि।
युवा बालिके थः।
यूयं बालिका स्थ।
उत्तरम्:
५. उदाहरणानुगुणम् उत्तराणां प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु।
(उदाहरण के अनुसार उत्तरों के प्रश्ननिर्माण करें)
यथा – चिकित्सकः कः चिकित्सक: ? त्वं क: ?
(क) त्वं तन्त्रज्ञः। ……….? ………….?
(ख) युवां बालकौ। ……….? ………….?
(ग) यूयं छात्राः। ……….? ………….?
(घ) अहं न्यायाधीशः। ……….? ………….?
(च) वयं शिक्षिकाः। ……….? ………….?
उत्तरम्:
(क) त्वं तन्त्रज्ञः।कः तन्त्रज्ञः?त्वं क:?
(ख) युवां बालकौ।कौ बालकौ ?युवां कौ?
(ग) यूयं छात्राः।के छात्राः ?यूयं के?
(घ) अहं न्यायाधीशः।कः न्यायाधीशः ?अहं कः ?
(ङ) आवां गायिके।के गायिके?गायिके के ?
(च) वयं शिक्षिकाः।काः शिक्षिकाः ?वयं का ?
योग्यताविस्तरः
(योग्यता- विस्तार)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमपुरुष: | भवान् / भवती अस्ति। | भवन्तौ /भवत्यौ स्तः। | भवन्तः/ भवत्यः सन्ति। |
मध्यमपुरुष: | त्वम् असि। | युवां स्थः। | यूयं स्थ। |
उत्तमपुरुष: | अहम् अस्मि। | आवां स्वः। | वयं स्मः। |
गीतम् – अहं पठामि
(गीत- मैं पढ़ता हूँ)
अहं पठामि संस्कृतम्।
अहं वदामि संस्कृतम्।
अहं लिखामि संस्कृतम्।
सदैव सुन्दराक्षरम्।
अहं स्मरामि मातरम्।
अहं भजामि मातरम्।
अहं नमामि मातरम्।
सदैव भक्तिपूर्वकम्।
उत्तरम्:
छात्रा: स्वयं करिष्यन्ति।
परियोजनाकार्यम्
(परियोजना कार्य)
• अस्मद् – युष्मद्-शब्दयोः सर्वाणि रूपाणि स्फोरकपत्रे लिखन्तु।
(अस्मद् – युष्मद् शब्द के सभी रूप तालिका में लिखें।)
उत्तरम्:
अतिरिक्तः अभ्यासः
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत-
(नीचे लिखे प्रश्नों के उत्तर संस्कृत में लिखें)
(क) गौतम : किम् अस्ति ?
उत्तरम्:
गौतम : चिकित्सकः अस्ति।
(ख) क: कृषकः अस्ति ?
उत्तरम्:
राघव: कृषकः अस्ति।
(ग) प्रियंवदा किम् अस्ति ?
उत्तरम्:
प्रियंवदा शिक्षिका अस्ति।
(घ) का चिकित्सिका अस्ति ?
उत्तरम्:
सुमित्रा चिकित्सिका अस्ति।
(ङ) मेनका किम् अस्ति ?
उत्तरम्:
मेनका छात्रा अस्ति।
२. उदाहरणानुगुणम् अधोलिखितेषु वाक्येषु पट्टिकातः उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु-
(उदाहरण के अनुसार अधोलिखित वाक्यों में पट्टिका से उचित पद द्वारा रिक्त स्थानों को पूरा करें।)
त्वं युवाम् यूयम्
अहं आवां वयं
(क) ……. पत्रकाराः स्मः।
(ख) ………. गायक स्वः।
(ग) …….. सैनिकः अस्मि।
(घ) ……… गायक: असि।
(ङ) ………. पाचकौ स्थ
(च) ………. सैनिकाः स्था
उत्तरम्:
(क) वयं
(ख) आवां,
(ग) अहं
(घ) त्वं
(ङ) युवाम्
(च) यूयं
CBSE 2026-27 Board Exam Preparation & Practice Papers
Free Chapter Notes & Question Bank by BoardExams.in